Home > TAO ĐÀN > Hồi Ký Một Người Mất Ngày Tháng
TAO ĐÀN

Hồi Ký Một Người Mất Ngày Tháng

Sàigon sau 30 Tháng Tư
Đọc thơ Thanh Tâm Tuyền
Đêm không ngủ nghe Thái Thanh hát

Giáng Sinh 1975. Các kho rượu trong thành phố đang vỡ, đổ ra bán đầy lề đường. Tiệm Brodard vẫn còn tiếp tục nhận cung cấp món gà tây cho bữa ăn nửa đêm.

“Sẽ chẳng bao giờ đông đủ thế này nữa đâu.”

Đám bạn hữu còn sót lại ở Sàigòn bảo nhau. Vậy là đêm không ngủ với bạn hữu ở ngôi nhà 203 Hiền Vương của Nguyễn Xuân Nghĩa. Sau bữa ăn ngoài vườn, khi vài chục bạn hữu dồn hết vào trong phòng, bỗng có người đòi hát. Đã có ly rượu trên tay Hoài Bắc lại ngất ngưởng: “Đàn đâu?” Mai Thảo nghiêm trang: “Ờ, phải hát chớ nhỉ?” Thái Thanh cũng cao hứng: “Hát thì hát. Sợ thằng chó nào?”

Nhà không có đàn. Từ với Nghĩa phải chở nhau tới đập cửa một tiệm đàn quen vào lúc nửa đêm. (Tiệm đàn Đức Thắng góc đường Nguyễn Thiện Thuật-Phan Thanh Giản, anh chị Đức Thắng là chỗ thân tình, từ hồi mới di cư đã thân quí với Từ, tình thân đủ để dám đập cửa vào lúc nửa đêm Kết quả, mới mang về được một cây ghi ta cà khổ. Vậy là tiếng hát Thái Thanh lịm tắt từ 30 tháng Tư, lại lảnh lót vang lên như không bao giờ ngừng. Tất cả ngồi bên nhau cùng lặng lẽ nuốt. Nuốt tiếng hát. Nuốt tiếng đàn. Nuốt xuống chính mình. Cứ vậy cho tới lúc bỗng có tiếng ly vỡ và Thái Thanh òa khóc.

Từ trước 1970, Nghĩa là chủ tịch hội sinh viên Việt Nam du học ở Pháp, cùng Đặng Hùng Anh, từng xô xát với cánh thân cộng Grenoble. Nội vụ có lúc ầm ĩ, ra cả tòa án Tây.

Ra trường, về nước, Nghĩa làm ngân hàng rồi phụ tá cho ông Phó Thủ Tướng Kinh tế tài chánh, tiến sĩ Nguyễn Văn Hảo, đặc trách coi về quan thuế và thuế vụ bên Bộ Tài Chánh.

Tháng Tư 1975, ông Hảo lên Tivi hứa với quốc dân tôi sẽ ở lại với đồng bào, dù có biến chuyển gì đi nữa. Chẳng hiểu lời hứa của ông Phó Thủ Tướng có phải do chính Nghĩa viết ra không, nhưng cả gia đình di tản rồi, mình Nghĩa kẹt lại cùng ê kíp.

Ít tháng sau đổi đời, Nghĩa chán ê kíp, suốt ngày nhập bọn với mấy anh em văn nghệ còn lại. Đâu chỉ Giáng Sinh 1975, cả sinh nhật lần cuối của Từ ở khu nhà cũ, Hoài Bắc, Thái Thanh mang rượu xuống, họp mặt bên nhau, cũng có Nghĩa.

Một lần, đang ở nhà Nghĩa, bỗng có bạn đưa thân nhân là một số nhân vật văn nghệ miền Bắc ghé thăm (*).

Vui chuyện, khách văn nghệ miền Bắc đòi nghe thơ miền Nam. Anh Mai Thảo bảo:

“Cho nghe Thanh Tâm Tuyền. Từ thuộc mà. Đọc đi.”

Thơ được đọc là bài Trưởng Thành:

“Anh biết vì sao cộng-sản thủ tiêu Khái Hưng
mỗi lần hoàng hôn tôi bước cùng đám đông
lòng khẩn cầu cách mạng

anh biết vì sao cộng-sản thủ tiêu Phan-văn-Hùm
mỗi lần hoàng hôn tôi chạm mặt từng người
có phải chúng ta đang sửa soạn

anh biết vì sao cộng-sản thủ tiêu Tạ-thu-Thâu
mỗi lần hoàng hôn tôi cố thở cho nhiều
các anh nhớ tôi còn sống
quờ quạng tay dan díu
cách mạng nổ trong sự nín thinh

anh biết vì sao cộng-sản thủ tiêu
vì sao cộng-sản thủ tiêu
vì sao cộng-sản thủ tiêu

Mỗi lần hoàng hôn
tôi chỉ là người văn nghệ bé nhỏ
hoặc tôi câm mồm hoặc tôi thét la
mặc chúng dụ dỗ mặc chúng doạ nạt
chúng sợ cách mạng vô cùng

cộng-sản thủ tiêu Hưng Hùm Thâu
mỗi lần hoàng hôn chúng tôi tìm gặp nhau
những người văn nghệ yếu đuối
mê cách mạng năng lực tựa thiên thần
tôi còn Trọng Lang ba lần cộng-sản giết hụt
tôi còn Mai Thảo yêu vỡ Hànội khi về
tôi còn Duy Thanh màu mai nghẹt thở
tôi còn Thanh Hiệp đau khổ bằng ông cụ già
một ông cụ già bất mãn và khó tính
tôi còn Quốc Sỹ sạch và trong hơn ngọn suối
của những chuyện thần tiên
tôi còn Sỹ Tế bén nhậy điềm tĩnh
như cuộc đấu tranh
ngày mai qua bao nhiêu hình ảnh

mỗi lần hoàng hôn
tôi đốt lửa người tôi tới trước
và các bạn tôi
nghĩa là điệp điệp trùng trùng
có ngã xuống còn kịp nói với nhau
chúng mình chết tự do quá chừng.”

Nhà thơ Thanh Tâm Tuyền với chúng tôi vốn ít giao tình. Nhưng cũng chỉ mới đây thôi, anh cùng anh Mai Thảo đạp xe tới nhà, xách theo chai rượu, đặt xuống cái bàn nhỏ ngoài vườn. Anh Mai Thảo nói: “Nào, nhậu. Mai, ông Tâm đi trình diện học tập.”

Bài thơ được viết từ hai mươi năm trước. Mỗi lần hoàng hôn chúng tôi tìm gặp nhau… Vẫn vậy thôi. Nhưng cả nước đã thành thứ hoàng hôn đỏ lòm. Gặp nhau chỉ để chờ tai họa. Nhà thơ đã đi tù. Khách nghe thơ lại là người cộng sản miền Bắc đang ở thế đắc thắng. Từng câu hỏi trong thơ, “vì sao cộng sản thủ tiêu” đọc lên giữa cảnh này, nghe có vẻ gì khác thường. Tất cả chỉ còn biết lặng lẽ. Nghĩa nhìn nhân vật văn nghệ miền Bắc, rồi nhìn tôi, cười cười.

Khi khách miền Bắc về rồi, mấy anh em còn lại bỗng như thấy nặng nề. Nghĩa nói:

“Đã có lúc tôi nghĩ mình tìm thấy một mẫu người trí thức hành động. Mới đây, tôi còn nói với ông ta, rằng ông là người của miền Nam, ông đủ điều kiện để chúng ta dựng cờ làm lại. Có thể tôi là thằng ngây thơ, nhưng không lẽ cứ là trí thức thì không dám hành động?”

Nhã Ca

(trích Hồi Ký Một Người Mất Ngày Tháng, 1991)

* Khách miền Bắc: hoạ sĩ Phạm văn Đôn (anh họ của anh em nhạc sĩ Phạm Đình Chương) và vợ là điêu khắc gia Nguyễn thị Kim. Hai vợ chồng ở lại với kháng chiến và trở thành Đảng viên phục vụ ngành văn hoá miền Bắc.

* Ảnh: nhà văn Thanh Tâm Tuyền lúc vừa ra tù năm 1982 (giữa) với nhà văn Phạm Kiều Tùng (trái) và hoạ sĩ Thái Tuấn (phải)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *